JUDUL HARUS DIBUAT 1 > Tatanan ni Adat Angkola di Sipirok

 
 
 
 
 
 
 
 

Tatanan ni Adat Angkola di Sipirok

DINAMAMUNGKA sada-sada huta angka ompunta naparjolo i, di Sipirok, adong do tolu macam unsur ni kelompokna.  1. Hasuhuton, 2. Anak boru, 3. Mora. Dung lalu halahini au sada inganan, manjalahi hangoluan, disuan nasida do tolu macam suan-suanan. Ima, Haruaya Tambang baringin, bulu dohot burangir. Muda tubu suaan-suanan natolui, sianni ma nasida muse laho mamungka adat natineannna sian ompu naparjolo i. Muda sipungka huta, ima namargoar Parbona bulu. Asa muda anak boruna i, dbaen ma goar na Orangkaya Bonabulu jana mora i, dibaen ma goar na Mora Bonabulu.

 MANGIHUTKON hata ni naparjolo i, onma namargoar fungsionaris ni Dalihan Natolu.mur lolot, mur martamba madisi angka marga-marga. Marga-marga onpe tong do tong do mempunyai utasan mai disidang-sidang ni paradaton. Tiop marga mempunyai sada utusan dohot syarat, angkon do sanggup halahi mangisi ampang ni halahi angke ondo parsuhatan nagok mangihutkon adat. Hara nii, ma asa adong do sada patok-patok diangkola, mangihutkon adat, “sidapot solup do halak naro”. Muda nada sanggup margai mangisi ampang na, margabung ma halahi piga-piga marga asa sada utusan ma halahi molo di sidang adat jana onma digoari, Hatobangon. Harajaon hatobangon asa na mamimpin sada harajaon namargoar, Raja Pamusuk.

   Muda parsidangan i parsidangan ni piga-piga huta, gabe lembaga adat, jana digoari ma i, :Hatobangon harajaon ni Bonabulu, Harajaon ni Torbing balok, Harajaon ni Namangaluati, Harajaon ni Haruaya Mardomu bulung, Raja Pangondian dohot Raja Panusunan bulung. On ma naginoaran na muda di Sipirok Angkola, Fungsionaris adat. On ma padage-dage adat dohot uhum dihuta manang di banua i. Tai muda saonari, madung martamba sada nari peserta ni fungsionaris ni adat i di huta-huta  bope di ganup luat naadong di Sipirok. Ima sian Alim Ulama ni Ugamo na resmi ditontuhon pamarenta di Negaranta on.

   Muda marhoraja Sijop ni Roha :

   Tolú do pangalaho Sijop ni roha  mangihutkon adat Angkola. Ima, Anak tubu sanga anak sorang. Napaduahon, Haroan boru sanga namarharoan. Napatoluhon, Marmasuk bagas naimbaru sanga mangondot bagas naimbaru.

   Hara ni natolu on do namargoar si jop ni roha, ima dibaen dihagodangkon halak natolu pangalaho on. Ima naginoaran na, Mangupa pahompu, Mangupa bayo pangoli-boru na nioli dohot mangondot bagas naimbaru. Harejo manghagodangkon si jop ni roha on, dibagasan adat, onma naginoaran na, Horja Siriaon.  Muda mambahen sada-sada horja, angkon jumolo do dibagasan tahi dohot pokat. Tahi naparjolo on, dimuloi ma i  sian tahi parjolo lupus tu tahi naparpudi.

   Macam-macam ni tahi dohot pokat on, adong do piga-piga macam. Ima :1. martahi ulu ni tot on ma tahi parjolo. Namartahi  dison, ima ina ni nampuna karejo i. Inganan partahian ni nasida pe di dapur manang di tataring hatiha mardahan ina, dohot marsisudu ama-ama. Muda duna satahi sapokat halahi nadua taringot nalao mambahen si jop ni roha, di baen i, di papio halahi ma kahaanggi, anak boru dohot Mora. Muda on ma partahian i, dignar mai partahian Marunung-unung ni bodit. Hara madung maningkat partahian, inganan ni halahi pe nada be di dapur. Di tonga ni bagas nama. Dison ma dipaboa halahi aha natarniet dibagasan roha ni halahi nadua. Dielekhon ma niet ni roha na i, tu sidang paradaton i anso disambut dijaluangi anso ulang singot-ngot dibagasan ipon, tungkol di bagasan ngadol. Kahaanggi do parjolo manjagit holos i tar songonon ma hatana. “antong botima da manyambut manjaluangi hata munu natutu ma i, sian narence ni na robi pe muda adong si jopni roha di iba, patut do antong di hagodangkon dibagasan adat. Harani i, holos munuon, holos mandongus mada i. Angkon napatut  sibahenon mai harani i, hami pe laing ma satolop ma disi. Anso laing na dohot  palaluhon ma hami sai dao ma ambat-ambatna anso saut dohot lulus tulus natasangkap on. Tai haru pe songoni dison do hita sude namarhamaranggi, anak boru, mora laing na dohot palaluhon ma au aha natarniet di roha on lumobi hamu anak boru ai di hamu do pangalapan gogo”.

   Dungi marsuara ma bagian anak boru songonon ma hatana : “antong botima da di hamu mora nami sude hamu sidok hat. Muda hai paihut-ihut lindung munu ima taringot di si jop ni roha on, jop ma da roha nami sai lalu ma nangkan be nalang-langon nami pangusayang nami. Tu dia do dok hamu sajo nagkan mangagai be hami. Tai, haru hudok hai pe songoni, dison do mora ni mora ni mora laing na dohot ma hami mangido anso mamasu-masu mora i di sangkapta nadenggan on”. Dungi manjagit ma mora tarsongonon ma hatana. “Antong botima da hamu sude anak boru dohot pisang rautku. Aha ma tar niet di roha munui  jop jana moga roha nami lobi-lobi hami bege panjagit munu hamu namarkahamaranggi songon i anak boru. Sada pe nada adong manombis di najuguk, sanga mamuhung dinamodom. Sude do satum-tum satahi haru hami pe mora laing na dohot manuai ma. Tapi anso diboto hamu tangkas, muda jabat songonon godang ni karejo nangkan na tarpalalu hita i. Angkon do paboaon tu Hatobangon-harajaon ni huta”. Piga-piga ari nai, muda dohot ma hatobangon-harajaon dipartahian i, ima digoari, Martahi martuktuk sibahul”.

   Martahi martuktuk sibahul, dison nipio ma sude hatobangon-harajaon ni Bonabulu. Dipartahian on, angkon ma patupaon namargoar burangir partahian. Burangir partahian on, ima pulungan na, 5 macam naginoaran na lima ganjil lima gonop. a . Burangir barata Tolú rangkap pitu-pitu sarangkap. B. Gambia rigaton. C.sada d. Timbaho. E. Pining horas. Nalima macam on ma di payakhon di ginjang ni Pinggan simaronggot bulan. Burangir i,tampuk na dompak balian, ujung na tu  tonga. Maksud na, ulang be adong namar sidalian anso satahi mardomu ditonga. Burangir i, dipayakhon di jolo ni pamusuk dungi pe anso disurduho tu hatobangon-harajaon na diparsidangan ni adat i. duna lalu burangi i, marlindung ma hasuhuton patotorkon aha natar niet di bagasan rohana. Dung sidung i, manjagit ma Hatobangon-harajaon orang kaya, baru pe anso raja Pamusuk dison ma diputuskon raja Pamusuk tarsongon dia baenon si jop ni roha i. Di ginsat ni partahiani, adong do sada nari goar ni partahian ima naginoaranna, Martahi Godang. Martahi Godang di Sopo Godang nama di bahen.

Oleh : Ompung ni si Regina Br Siburian

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
horaslae.com

.