Adat Batak Nunga Gabe Dohot Margabus
Sian : Marlon
Sihotang
HATA ni omputta
namandok, “peak pe adat i so jadi gulingon, jong-jong pe so jadi tabaon. Ala
pantik do adat i songon hujur, tampak do songon andalu. Ala ni inon ma halak
batak mandok, molo mangolu dihandang adat, molo dung mate dihandang tano. Alani
inon ma halak batak sai patimbo hundulan ni hula-hula na dohot nagka
parrajaonna. Ala adong hata namandok, pinudun ma jambulan laho mambahen samara.
Molo burju halak marhula-hula, pitu sundut soada mara.
Nata pe dipudian ni arion godang halak batak
ndang pola manganturehon arga ni adat i, holan alani hata saut ni ulaon do raja
di jolo. Martadingan jala marsapuan pe adati songon anak ni surat, ai saut ni
ulaon do dibereng simalolong.
Boi do dohonon ai holan pasi-pasi nama
tading adat napinungka ni ompunta si jolo-jolo tubu. Molo unok ni adat batak i,
nunga tibu di boan mate angka raja parhata namargoar, parhatian so ra teleng
parninggala sibola tali. Tu ginjang sora mungkit, tu toru so ra monggal.
Sipisat aek ni bollok, si intopi api di punggur. Molo adat natinggal saonnarion, boi ma dohonon
gumodangan-nama pinatupa-tupa ni amanta namargoar, parijuk di para-para,
parhotang di parlabian. Nabisuk do nampuna daina, naoto i, boi do tu
pargadisan.
Astuanna, nunga godang be nuangen ruhut na
tamba jala gumodangan adat naung moru. Ujung na, di nadeba namarulaon gabe hira
dohot nama adat batak i, margabus. Ruhut namaol diantusi angka naposo saonnnari
ima taringot “Pinggan panungkunan”. Dipudian ni arion, tung pe ndang jumolo
masidaulatan sipanganon angka raja parhata ni parboru dohot paranak, marhite
hata mangkolit tingki, naginoaran na Pinggan Panungkunan sian paranak, hira
naung sada kewajiban nama ingkon pasahataon tu adopan ni raja parhata na sian
parboru.
Dung sahat Pinggan panungkunan i di adaopan
ni raja parhata nasian suhut parboru, didok ma,“sungkun mula ni hata, sise do
mula ni uhum. Sai jumolo masiarisan hata do dohot angka naginokhonna ipe asa di
elpashon hata i tu suhut paranak. Molo nirisihan pangkataion ni angka raja
parhata nadua bola pihak namarhitehon
pinggan panungkunan i, boi do dohonon
pangkataion i nunga mulak tu pudi. Dalan na, sai hira naso masibotoan
nasida umbahen namasa pe ulaon pesta i. Sipata molo piningkiran umbahen na
adong pe najolo dipungka angka ompunta taringot ruhut pinggan panungkunan, ala
naso pola do pe nasida jumolo marhata sinamot. Ala ni inon ma asa gabe songon
adat hasomalan di nasida molo mangigil angka horong ni parboru di angka
jambarna.
Boi do tapangkilalahon dinamasa saonnari on
di tonga-tonga ni halak batak, sai jumolo ro do suhut paranak laho mangkatai
godang ni sinamot nanaeng sipasahatonna tu bagas ni parboru huhut paboahon ari
naung binuhulna. Ima ginoaranna molo di adat batak, “Marhata Sinamot”.
Sasintongna, ditingki marhata sinamot do
adong ruhut ni pinggan panungkunan sipasahaton ni paranak tu parhata ni
parboru. Ala aha ngot-ngot di ngadol dohot tungkol di ipon ndang diboto parhata
ni parboru dope. Ala ni inon ma asa ditingki na marhata sinamot angka ruhut
sijalo Suhi ni ampang naopat raphon dongan sahuta manang sisada ulaon nunga
dohot be mangadopi ulaon i. Lapatanna, manang aha ruhut nanaeng sipasahataon ni
paranak tu parboru di mata ni ulaon di ari naung binuhulna, nunga dihatai be
ditingki na marhata sinamot.
Suang songoni do nang dongan sahuta pe adop
do laho mangkatindangkon parpadanan ni suhut paranak dohot parboru jala di
panimpuli ni ulaon, sai sian dongan sahuta ni parboru do mangkatahon ruhut ni
adat “Ingot-ingot”. Lapatanna, asa unang lupa unang mose jala unang lolos di
janji, lupa ditona taringot padan naung
niunduk ni paranak dohot parboru.
Nagabe sungkun-sungkun roha, ima, dung jumpa
ma mata ni ulaon, manjalo pingggan panungkunan muse raja parhata ni parboru laos
mandok, “sai jumolo ni nang-nang do asa ni nung-nung, sai jumolo pinangan do
asa sinungkun. Dia ma lak-lakna, dia ma unok na, dia ma hata na, dia ma sinadok
ni sipanganon dohot pinggan napinasahat munaon amangboru”. Dung dipaboa raja
parhata ni paranak barita ni pinggan panungkunan ondeng napaboahon panggabean
parhorasan do, dialusi parhata ni parboru ma muse, “mardongan do songon
nahundul asa marsiangkup songon namardalan. Siangkup ni nauli dohot si dongan
nadenggan asa tangkas ma paboa amangboru”.
Dihatahon raja parhata ni paranak ma angka aha naung ni rundingkon
andorang na marhata sinamot. Molo mulak tu bona do pangkataion manang sai hira
naso masibotoan antong aha do lapatan ni ingot-ingot naung jinalo ni angka raja
andorang marhata sinamot? Ai naung rap mambahen buhul ni ari do nasida jala rap
mangarundinghon rumang ni ruhut paradaton boasa ingkon sungkunon muse gabe
mulak tu bona huhut pasuda tingki? Nadijaga roha, molo mulak-ulak tu bona do
pangkataion ni angka raja marhitehon ruhut ni pinggan panungkunan, boi ma
dohonon ruhut i gabe dohot manggabusi adat batak.
Somalna, Andorang so marhata sinamot, sai
jumolo do diulahon nadeba ruhut “juhut mardolung-dolung suhut mardomu-domu,”
digoari mai, “adat Marhori-hori ding-ding”.
Paranak dohot parboru tangkasan nunga jumolo mangkatai angka natolap ni
gogo ni nasida laho patumpuhon sangkap ni nasida suhut nadua bola pihak. Ala ni
ima ra uju tingki jumpa ari ulaon marhata sinamot, gabe sai hira naung adat
situtu nama istilah pangidoan sahali mandok taringot tu godang ni sinamot
sipasahaton na. Jala digoari mai, “sitombol”molo di paranak ulaon, “rambu
pinudun” molo di parboru ulaon bolahan amak.
Marhitehon hata sitombol manang rambu
pinudun ondeng, suhi ni ampang naopat pe antong gabe ndang pola dihatai. Hape,
angka parsuhian namargollit di tingki namarhata sinamot tung apala tangkas do
dihatai nagabe sigararon ni Paranak di mata ni pesta. Molo piningkiran rumang
ni adat batak sinuangen, sai hira na jumonok do angka punguan sijalo parsuhian
namargollit sian apala tondong sijalo suhi ni ampang naopat tu suhut parboru.
Hape naginoaranna suhi ni ampang naopat ima, Pamarai, Tulang, Simolohon
(simanggokhon) dohot Pariban. Najinaga ni roha, ala jumotjot do suhut parboru
mangururi dimasa saonnarion molo pamuli boru, sijalo Suhi ni ampang naopat pe
gabe jot-jot ma antong tarallang roha “ala gumodang napinappakhon sian na
nilompa-lompa”. Hape adat batak mandok, “sinuan bulu umbahen na las. Sinuan pe
parhula boru on sibahen nahoras”. Didia do halak na-marsihorasan molo mangururi
do angka tutur holan alani mambuat goar manjalo tuhor ni boru? On ma sada gabus
ni ruhut laho manggabusi adat i dibahen halak hita saonnarion. Hape hata batak
namandok, sambola langit harajaon ni hula-hula. Boi ma dohonon ala ni inon ma ra
di nadeba ulaon gabe “margambangkon naso gambang, maribotohon naso dongan
sarurutan”. Ala ni aha do umbahen nasongon i? Olo do ra ala langgus ni parboru
tu hula-hula na di pangaleanon jambar manang todoan. Sipata binereng gabe tulang sijalo tintin
marangkup do jumotjot najumagar sian apala sijalo upa tulang. Hinorhorhon ni
hata Sitombol ondeng, ndang haru binoto ringgit jinalo ni sijalo upa tulang di
pasahat ibotona. Alai molo binereng angka namasa, jumotjot do ndang masitatapan
tu godang ni ringgit najinalo ni sijalo tintin marangkup. Hape, rap si boan aek
ni unte do tulang nadua hundulan on tu ganup bere manang ibebere na be nadorang
baru tubu.
Godang dope angka ulaon ni halak hita hira
manggabusi adat batak nauli i. Molo boi pangidoan ni panurat, sai taparhamaol
ma adat napinungka ni ompunta i marhite pangantusion natutu. Unang ma taulahon
adat i, alai manginona tuangka pangalambungi manang sisolhot. Molo boi nian,
tapatuduhon ma hata ni ompunta namandok, “rondang ni lahean, molo manjalo boli
ni boru hahanggi boi manian paulaean. Binaen manuhor ulos tu onan molo lobi boi
laho parbodarian asa unang iba marsogot gabe tu panggadean”.
Alai, sudena i,
mulak do halak batak tu hata ni ompuna namandok, “Sisoli-soli do uhum,
siadapari do gogo. Aek godang do aek laut, dos ni roha do sibahen nasaut.
Boltok eme, russang do daua. Molo marutang gelleng ampe do tu simatua. Ai molo
marboru, ingkon do parboruon ni deba”.*)
|