JUDUL HARUS DIBUAT 1 > Adat Batak Nunga Gabe Dohot Margabus

 
 
 
 
 
 
 
 

Adat Batak Nunga Gabe Dohot Margabus


Sian : Marlon Sihotang

HATA ni omputta namandok, “peak pe adat i so jadi gulingon, jong-jong pe so jadi tabaon. Ala pantik do adat i songon hujur, tampak do songon andalu. Ala ni inon ma halak batak mandok, molo mangolu dihandang adat, molo dung mate dihandang tano. Alani inon ma halak batak sai patimbo hundulan ni hula-hula na dohot nagka parrajaonna. Ala adong hata namandok, pinudun ma jambulan laho mambahen samara. Molo burju halak marhula-hula, pitu sundut soada mara.

   Nata pe dipudian ni arion godang halak batak ndang pola manganturehon arga ni adat i, holan alani hata saut ni ulaon do raja di jolo. Martadingan jala marsapuan pe adati songon anak ni surat, ai saut ni ulaon do dibereng simalolong.

   Boi do dohonon ai holan pasi-pasi nama tading adat napinungka ni ompunta si jolo-jolo tubu. Molo unok ni adat batak i, nunga tibu di boan mate angka raja parhata namargoar, parhatian so ra teleng parninggala sibola tali. Tu ginjang sora mungkit, tu toru so ra monggal. Sipisat aek ni bollok, si intopi api di punggur. Molo adat  natinggal saonnarion, boi ma dohonon gumodangan-nama pinatupa-tupa ni amanta namargoar, parijuk di para-para, parhotang di parlabian. Nabisuk do nampuna daina, naoto i, boi do tu pargadisan.   

   Astuanna, nunga godang be nuangen ruhut na tamba jala gumodangan adat naung moru. Ujung na, di nadeba namarulaon gabe hira dohot nama adat batak i, margabus. Ruhut namaol diantusi angka naposo saonnnari ima taringot “Pinggan panungkunan”. Dipudian ni arion, tung pe ndang jumolo masidaulatan sipanganon angka raja parhata ni parboru dohot paranak, marhite hata mangkolit tingki, naginoaran na Pinggan Panungkunan sian paranak, hira naung sada kewajiban nama ingkon pasahataon tu adopan ni raja parhata na sian parboru.

   Dung sahat Pinggan panungkunan i di adaopan ni raja parhata nasian suhut parboru, didok ma,“sungkun mula ni hata, sise do mula ni uhum. Sai jumolo masiarisan hata do dohot angka naginokhonna ipe asa di elpashon hata i tu suhut paranak. Molo nirisihan pangkataion ni angka raja parhata nadua bola pihak namarhitehon  pinggan panungkunan i, boi do dohonon  pangkataion i nunga mulak tu pudi. Dalan na, sai hira naso masibotoan nasida umbahen namasa pe ulaon pesta i. Sipata molo piningkiran umbahen na adong pe najolo dipungka angka ompunta taringot ruhut pinggan panungkunan, ala naso pola do pe nasida jumolo marhata sinamot. Ala ni inon ma asa gabe songon adat hasomalan di nasida molo mangigil angka horong ni parboru di angka jambarna.

   Boi do tapangkilalahon dinamasa saonnari on di tonga-tonga ni halak batak, sai jumolo ro do suhut paranak laho mangkatai godang ni sinamot nanaeng sipasahatonna tu bagas ni parboru huhut paboahon ari naung binuhulna. Ima ginoaranna molo di adat batak, “Marhata Sinamot”.

   Sasintongna, ditingki marhata sinamot do adong ruhut ni pinggan panungkunan sipasahaton ni paranak tu parhata ni parboru. Ala aha ngot-ngot di ngadol dohot tungkol di ipon ndang diboto parhata ni parboru dope. Ala ni inon ma asa ditingki na marhata sinamot angka ruhut sijalo Suhi ni ampang naopat raphon dongan sahuta manang sisada ulaon nunga dohot be mangadopi ulaon i. Lapatanna, manang aha ruhut nanaeng sipasahataon ni paranak tu parboru di mata ni ulaon di ari naung binuhulna, nunga dihatai be ditingki na marhata sinamot.

   Suang songoni do nang dongan sahuta pe adop do laho mangkatindangkon parpadanan ni suhut paranak dohot parboru jala di panimpuli ni ulaon, sai sian dongan sahuta ni parboru do mangkatahon ruhut ni adat “Ingot-ingot”. Lapatanna, asa unang lupa unang mose jala unang lolos di janji, lupa ditona taringot  padan naung niunduk ni paranak dohot parboru.

   Nagabe sungkun-sungkun roha, ima, dung jumpa ma mata ni ulaon, manjalo pingggan panungkunan muse raja parhata ni parboru laos mandok, “sai jumolo ni nang-nang do asa ni nung-nung, sai jumolo pinangan do asa sinungkun. Dia ma lak-lakna, dia ma unok na, dia ma hata na, dia ma sinadok ni sipanganon dohot pinggan napinasahat munaon amangboru”. Dung dipaboa raja parhata ni paranak barita ni pinggan panungkunan ondeng napaboahon panggabean parhorasan do, dialusi parhata ni parboru ma muse, “mardongan do songon nahundul asa marsiangkup songon namardalan. Siangkup ni nauli dohot si dongan nadenggan asa tangkas ma paboa amangboru”.   Dihatahon raja parhata ni paranak ma angka aha naung ni rundingkon andorang na marhata sinamot. Molo mulak tu bona do pangkataion manang sai hira naso masibotoan antong aha do lapatan ni ingot-ingot naung jinalo ni angka raja andorang marhata sinamot? Ai naung rap mambahen buhul ni ari do nasida jala rap mangarundinghon rumang ni ruhut paradaton boasa ingkon sungkunon muse gabe mulak tu bona huhut pasuda tingki? Nadijaga roha, molo mulak-ulak tu bona do pangkataion ni angka raja marhitehon ruhut ni pinggan panungkunan, boi ma dohonon ruhut i gabe dohot manggabusi adat batak.

   Somalna, Andorang so marhata sinamot, sai jumolo do diulahon nadeba ruhut “juhut mardolung-dolung suhut mardomu-domu,” digoari mai, “adat Marhori-hori ding-ding”.  Paranak dohot parboru tangkasan nunga jumolo mangkatai angka natolap ni gogo ni nasida laho patumpuhon sangkap ni nasida suhut nadua bola pihak. Ala ni ima ra uju tingki jumpa ari ulaon marhata sinamot, gabe sai hira naung adat situtu nama istilah pangidoan sahali mandok taringot tu godang ni sinamot sipasahaton na. Jala digoari mai, “sitombol”molo di paranak ulaon, “rambu pinudun” molo di parboru ulaon bolahan amak.

   Marhitehon hata sitombol manang rambu pinudun ondeng, suhi ni ampang naopat pe antong gabe ndang pola dihatai. Hape, angka parsuhian namargollit di tingki namarhata sinamot tung apala tangkas do dihatai nagabe sigararon ni Paranak di mata ni pesta. Molo piningkiran rumang ni adat batak sinuangen, sai hira na jumonok do angka punguan sijalo parsuhian namargollit sian apala tondong sijalo suhi ni ampang naopat tu suhut parboru. Hape naginoaranna suhi ni ampang naopat ima, Pamarai, Tulang, Simolohon (simanggokhon) dohot Pariban. Najinaga ni roha, ala jumotjot do suhut parboru mangururi dimasa saonnarion molo pamuli boru, sijalo Suhi ni ampang naopat pe gabe jot-jot ma antong tarallang roha “ala gumodang napinappakhon sian na nilompa-lompa”. Hape adat batak mandok, “sinuan bulu umbahen na las. Sinuan pe parhula boru on sibahen nahoras”. Didia do halak na-marsihorasan molo mangururi do angka tutur holan alani mambuat goar manjalo tuhor ni boru? On ma sada gabus ni ruhut laho manggabusi adat i dibahen halak hita saonnarion. Hape hata batak namandok, sambola langit harajaon ni hula-hula. Boi ma dohonon ala ni inon ma ra di nadeba ulaon gabe “margambangkon naso gambang, maribotohon naso dongan sarurutan”. Ala ni aha do umbahen nasongon i? Olo do ra ala langgus ni parboru tu hula-hula na di pangaleanon jambar manang todoan.  Sipata binereng gabe tulang sijalo tintin marangkup do jumotjot najumagar sian apala sijalo upa tulang. Hinorhorhon ni hata Sitombol ondeng, ndang haru binoto ringgit jinalo ni sijalo upa tulang di pasahat ibotona. Alai molo binereng angka namasa, jumotjot do ndang masitatapan tu godang ni ringgit najinalo ni sijalo tintin marangkup. Hape, rap si boan aek ni unte do tulang nadua hundulan on tu ganup bere manang ibebere na be nadorang baru tubu.

   Godang dope angka ulaon ni halak hita hira manggabusi adat batak nauli i. Molo boi pangidoan ni panurat, sai taparhamaol ma adat napinungka ni ompunta i marhite pangantusion natutu. Unang ma taulahon adat i, alai manginona tuangka pangalambungi manang sisolhot. Molo boi nian, tapatuduhon ma hata ni ompunta namandok, “rondang ni lahean, molo manjalo boli ni boru hahanggi boi manian paulaean. Binaen manuhor ulos tu onan molo lobi boi laho parbodarian asa unang iba marsogot gabe tu panggadean”. 

Alai, sudena i, mulak do halak batak tu hata ni ompuna namandok, “Sisoli-soli do uhum, siadapari do gogo. Aek godang do aek laut, dos ni roha do sibahen nasaut. Boltok eme, russang do daua. Molo marutang gelleng ampe do tu simatua. Ai molo marboru, ingkon do parboruon ni deba”.*)

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
horaslae.com

.